Czy można nagrać rozmowę bez zgody rozmówcy? Odpowiedzialność karna, cywilna i nagranie jako dowód

Co do zasady uczestnik rozmowy może ją nagrać bez wiedzy i zgody drugiego rozmówcy. Nie oznacza to jednak, że nagranie można później dowolnie wykorzystać, udostępnić albo opublikować. Inaczej ocenia się także rejestrowanie rozmowy, w której nagrywający nie uczestniczy.

W sprawach karnych, cywilnych, gospodarczych i pracowniczych nagranie bywa jednym z najważniejszych dowodów. Samo posiadanie pliku nie przesądza jednak ani o jego legalności, ani o wartości procesowej.

Znaczenie mają okoliczności powstania nagrania, jego kompletność i autentyczność, a także moment oraz sposób jego wykorzystania.

Czy można nagrać rozmowę bez zgody drugiej osoby?

Podstawowe znaczenie ma to, czy osoba nagrywająca uczestniczyła w rozmowie.

Jeżeli wypowiedzi były kierowane również do niej, samo utrwalenie rozmowy co do zasady nie stanowi bezprawnego uzyskania informacji nieprzeznaczonej dla nagrywającego. Dotyczy to zarówno spotkania osobistego, jak i rozmowy telefonicznej lub wideokonferencji.

Brak wiedzy drugiego rozmówcy nie przesądza zatem sam w sobie o odpowiedzialności karnej. Nie daje jednak prawa do dowolnego rozpowszechniania nagrania. Osobnej oceny wymaga sposób jego wykorzystania, cel działania nagrywającego oraz zakres ingerencji w prywatność rozmówcy.

Kiedy nagrywanie rozmowy może być przestępstwem?

Inaczej należy ocenić sytuację osoby, która nie uczestniczy w rozmowie i nie jest uprawniona do poznania jej treści.

Art. 267 § 3 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność osoby, która w celu uzyskania informacji, do której nie jest uprawniona, zakłada lub wykorzystuje urządzenie podsłuchowe, wizualne, inne urządzenie albo oprogramowanie. Przepis obejmuje również zwykły telefon lub dyktafon, jeżeli służy do uzyskania chronionej informacji.

Ryzyko odpowiedzialności karnej może więc powstać między innymi wtedy, gdy ktoś pozostawia włączony dyktafon w pomieszczeniu, aby nagrać rozmowy innych osób, uruchamia mikrofon w cudzym urządzeniu albo posługuje się oprogramowaniem służącym do przechwytywania komunikacji.

Art. 267 § 4 k.k. obejmuje także ujawnienie innej osobie informacji uzyskanej w sposób opisany w tym przepisie. Czyny te są zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do dwóch lat, a ich ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Granica nie zawsze jest oczywista. Osoba może początkowo uczestniczyć w spotkaniu, a następnie pozostawić włączone urządzenie po wyjściu z pomieszczenia. Od tego momentu zaczyna utrwalać rozmowę, której nie jest już uczestnikiem.

Odpowiedzialność cywilna za nagranie rozmowy

Brak odpowiedzialności karnej nie oznacza, że wykonanie lub wykorzystanie nagrania pozostaje bez znaczenia na gruncie prawa cywilnego.

Nagranie wykonane bez wiedzy rozmówcy może ingerować w jego prywatność, swobodę wypowiedzi albo tajemnicę komunikowania się. Zgodnie z art. 23, 24 i 448 Kodeksu cywilnego osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może żądać między innymi zaniechania działania, usunięcia jego skutków, przeprosin, zadośćuczynienia, a w określonych przypadkach również naprawienia szkody.

Nie oznacza to, że każde nagranie automatycznie prowadzi do odpowiedzialności cywilnej. Znaczenie mają cel działania, charakter rozmowy, skala ingerencji w prywatność oraz to, czy nagranie służyło ochronie uzasadnionego interesu, na przykład zabezpieczeniu dowodu groźby, mobbingu albo działania na szkodę spółki.

Szczególne ryzyko powstaje przy publikacji materiału. Możliwość nagrania własnej rozmowy lub przedstawienia jej sądowi nie jest równoznaczna z prawem do zamieszczenia nagrania w internecie albo przekazania go osobom niezwiązanym ze sprawą.

Czy nagranie rozmowy może być dowodem w sądzie?

Tak. Nagranie może stanowić dowód zarówno w postępowaniu karnym, jak i cywilnym.

Trzeba jednak rozdzielić trzy kwestie:

• sposób uzyskania nagrania;
• możliwość wykorzystania go w postępowaniu;
• jego rzeczywistą wartość dowodową.

W aktualnym stanie prawnym, art. 168a k.p.k. stanowi, że dowodu nie można uznać za niedopuszczalny wyłącznie dlatego, że został uzyskany z naruszeniem przepisów albo za pomocą czynu zabronionego, z wyjątkiem ściśle określonych w ustawie przypadków dotyczących działań funkcjonariusza publicznego. Dopuszczenie nagrania jako dowodu nie wyłącza jednak odpowiedzialności za sposób jego uzyskania.

W postępowaniu cywilnym podstawę przeprowadzenia dowodu z zapisu obrazu lub dźwięku stanowi art. 308 k.p.c. Wykonanie nagrania bez wiedzy i zgody rozmówcy nie jest z góry wyłączone z postępowania. Jego znaczenie wymaga jednak indywidualnej oceny, w szczególności po zweryfikowaniu autentyczności materiału.

Sąd będzie brał pod uwagę między innymi:

• czy nagranie jest kompletne;
• czy nie zostało przycięte lub zmontowane;
• czy można zidentyfikować rozmówców;
• czy wypowiedzi nie zostały wyrwane z kontekstu;
• czy nagranie znajduje potwierdzenie w innych dowodach.

Samo nagranie rzadko powinno być traktowane jako cała strategia procesowa. Znaczenie ma również to, jaki fakt ma wykazać i w jaki sposób zostanie powiązane z pozostałym materiałem sprawy.

Kiedy przekazać nagranie policji, prokuraturze lub przedłożyć je w sądzie?

Nie w każdej sprawie najlepszym rozwiązaniem jest natychmiastowe ujawnienie nagrania. Przed jego złożeniem warto ustalić m.in. czy zapis obejmuje całą rozmowę oraz choćby to, czy druga strona może zakwestionować jego autentyczność lub kompletność. Istotny jest także moment przedstawienia materiału.

Co możemy dla Ciebie zrobić?

W sprawach dotyczących nagrań kluczowe znaczenie ma nie tylko treść dowodu, lecz także sposób jego pozyskania, wartość dowodowa i właściwy moment ujawnienia.

W kancelarii Szyfman & Szymańska analizujemy nagrania przed przekazaniem ich policji, prokuraturze, sądowi albo drugiej stronie. Oceniamy ryzyko odpowiedzialności karnej i cywilnej, przygotowujemy strategię procesową oraz reprezentujemy zarówno osoby zamierzające wykorzystać nagranie, jak i osoby, których prywatność została naruszona.

Najczęściej zadawane pytania

Czy można nagrać rozmowę telefoniczną bez zgody?

Co do zasady tak, jeżeli osoba nagrywająca uczestniczy w rozmowie. Osobno należy jednak ocenić późniejsze wykorzystanie i rozpowszechnienie materiału.

Czy nagranie własnej rozmowy jest przestępstwem?

Co do zasady nie, ponieważ osoba nagrywająca jest adresatem przekazywanych informacji. Ocena może być inna, gdy nagrywanie trwa po opuszczeniu rozmowy albo obejmuje wypowiedzi osób trzecich.

Czy nagranie bez zgody jest dowodem w sądzie?

Może być dowodem. Sąd ocenia jego autentyczność, kompletność, sposób uzyskania oraz znaczenie dla konkretnej sprawy.

Czy można opublikować nagranie rozmowy?

Nie należy utożsamiać prawa do nagrania własnej rozmowy z prawem do jej publikacji. Rozpowszechnienie materiału może naruszać prywatność, dobre imię lub inne dobra osobiste rozmówcy.

Czy dopuszczenie nagrania przez sąd wyłącza odpowiedzialność nagrywającego?

Nie. Możliwość wykorzystania materiału jako dowodu oraz odpowiedzialność za sposób jego uzyskania lub rozpowszechnienia są odrębnymi zagadnieniami.

Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej w indywidualnej sprawie.